Bulgaristan Türklerinin sesi olmak için öğretmenlikten gazeteciliğe, Milli Emniyet Hizmeti’ndeki görevlerinden sınır hattındaki son görevine uzanan bir ömür… 1950’de Bulgaristan sınırında kurulan pusuda şehit edilen Arif Necip Kaskatı’nın uzun yıllar gölgede kalan hayatı, Atakan Kırkar’ın kaleme aldığı “Razgradlı Şehit Arif Necip Kaskatı” adlı kitapla yeniden gün yüzüne çıkıyor.
Arif Necip Kaskatı, Edirne hududunda Dikilitaş Kulesi bölgesinde istihbarat görevi yürütüyordu. 10 Haziran’ı 11 Haziran’a bağlayan gece aracına kurulan pusuda vurularak şehit edildi. 1901’de Razgrad’da başlayan hayatı, 49 yaşında sınır hattında son buldu.
Kaskatı’nın şehadeti iki yıl sonra TBMM kayıtlarına da girdi. 1952 tarihli komisyon raporunda, 1931’den ölümüne kadar Milli Emniyet teşkilatında görev yaptığı ve 10/11 Haziran 1950 gecesi istihbarat görevi sırasında Bulgarlar tarafından şehit edildiği kayda geçirildi. Eşi Mezkure Kaskatı ile kızı Leman Kaskatı’ya vatani hizmet tertibinden aylık bağlanmasına ilişkin kanun ise 1954’te kabul edildi.
Aradan geçen 76 yılın ardından Kaskatı’nın hayatı, kapsamlı bir biyografik çalışmayla okurla buluştu.
Razgrad’dan başlayan hayat Türkiye sınırında son buldu
Arif Necip Kaskatı, 1901 yılında Bulgaristan’ın Razgrad şehrinde dünyaya geldi. Hayatının ilk döneminde öğretmenlik yaptı. Razgrad, Beyalan, Osmanpazarı ve Şumnu’daki Türk okullarında yaklaşık 15 yıl ders verdi.
1928’de Türkiye’de kabul edilen yeni Türk harflerini Bulgaristan Türklerine öğretmek için gönüllü kurslar düzenledi. 1929’da Sofya’da toplanan Bulgaristan Türklerinin Birinci Milli Kongresi’ne Osmanpazarı delegesi olarak katıldı ve katiplik yaptı.
Gazetecilik de hayatında önemli bir yer tuttu. Bulgaristan Türklerinin meselelerini yazdı, dönemin gazete ve fikir çevrelerinde yer aldı. Nisan 1932’de Razgrad’da çıkarmaya başladığı Karadeniz gazetesi Mart 1934’e kadar 80 sayı yayımlandı.
Bulgaristan’daki yılları baskılar, tutuklamalar ve işkenceyle daha da zorlaştı. Yaşadıklarının ardından ailesiyle birlikte Türkiye’ye göç eden Kaskatı, 2 Nisan 1935’te Türkiye’ye geldi ve Lüleburgaz’a yerleşti.
Milli Emniyet Hizmeti’nde 19 yıl görev yaptı
Kaskatı’nın hayatının uzun süre daha az bilinen taraflarından biri Milli Emniyet Hizmeti’ndeki göreviydi.
Milli İstihbarat Teşkilatının 2026 yılında kamuoyuyla paylaştığı bilgilere göre Kaskatı, 1931’den 1950’ye kadar Milli Emniyet Hizmeti bünyesinde görev yaptı. Bulgaristan’da Türkiye aleyhine yürütülen faaliyetlere ilişkin çalışmalarda bulundu.
Bulgarcayı çok iyi derecede konuşan Kaskatı, İstanbul’daki birçok gazetenin Trakya muhabirliğini de yürütüyordu. Bulgaristan Türkleri arasında “Bay Hristo” adıyla tanınıyordu. MİT kayıtlarında görev yaptığı dönemde sağlam karakteri ve vatanseverliğiyle tanındığı belirtiliyor.
Türkiye’ye geldikten sonra da görevini sürdüren Kaskatı, Edirne’de Milli Emniyet’te tercüman ve sorgu memuru olarak çalıştı. Kitapta yer verilen el yazısı istihbarat notları da onun bu dönemdeki çalışmalarından izler taşıyor.
Atatürk’e ilişkin önemli bir hatırayı tarihe taşıdı
Kaskatı’nın gazetecilik hayatında Mustafa Kemal Atatürk’e uzanan önemli bir hikaye de bulunuyor.
Bulgar Türkolog İvan Manolov’un genç Mustafa Kemal ile Selanik’te yaptığı görüşmeyi kaleme alan Kaskatı, yazısını 1948 yılında Cumhuriyet gazetesinde yayımladı. Mustafa Kemal’in genç bir subayken geleceğin Türkiye’sine ilişkin düşüncelerini Manolov’a anlattığı görüşme böylece yazılı kaynaklara geçti.
Kitapta yer verilen bir belge ise bu hikayeye yıllar sonra yeni bir ayrıntı ekledi. Kaskatı’nın Cumhuriyet’te yayımlanan ve Yunus Nadi Ödülü alan yazısının eski harflerle kaleme aldığı taslağı, 2026 yılında bir müzayedede ortaya çıktı.
Kaskatı’nın aktardığı Atatürk-Manolov görüşmesi daha sonraki yıllarda Atatürk’ün harf ve dil devrimlerine ilişkin akademik çalışmalarda da kaynak olarak kullanıldı.
MİT, Kaskatı’nın fotoğrafını 76 yıl sonra yayımladı
Atakan Kırkar, “Razgradlı Şehit Arif Necip Kaskatı”yı Aralık 2025 ile Mayıs 2026 arasında kaleme aldı. Kitabın basım hazırlıkları sürerken Kaskatı’nın adı bu kez Milli İstihbarat Teşkilatının arşivinden yeniden gündeme geldi.
MİT, Temmuz 2026’da internet sitesindeki “Özel Koleksiyon” bölümünde Arif Necip Kaskatı’nın fotoğrafını yayımlayarak hayatına ve görevlerine ilişkin bilgileri kamuoyuyla paylaştı.
Teşkilatın açıklamasında, Kaskatı’nın Bulgar istihbaratı hesabına çalıştığı anlaşılan bir ajan tarafından hazırlanan pusu sonucunda Haziran 1950’de şehit edildiği belirtildi.
Kırkar’ın aylar önce üzerinde çalışmaya başladığı kitabın basım süreciyle aynı döneme rastlayan MİT paylaşımı, Kaskatı’nın adını 76 yıl sonra yeniden kamuoyunun gündemine taşıdı.
400’ü aşkın kaynak ve 850’den fazla dipnot kullanıldı
Himalaya Yayınları tarafından yayımlanan “Razgradlı Şehit Arif Necip Kaskatı”, 404 sayfalık kapsamlı bir biyografi olarak hazırlandı.
Atakan Kırkar, Kaskatı’nın izini gazete arşivlerinden diplomatik belgelere, aile kayıtlarından tanıklıklara kadar farklı kaynaklarda sürdü. Çalışma 400’ü aşkın kaynağa ve 850’den fazla dipnota dayanıyor. Kitabın sonunda yer alan yaklaşık 60 sayfalık “Belgeler” bölümü de araştırma sırasında ulaşılan tarihi malzemeyi okuyucuyla buluşturuyor.
Kitap, Kaskatı’nın hayatını merkeze alırken Deliorman’ın, Razgrad’ın ve Bulgaristan Türklerinin yakın tarihine de uzanıyor. Mustafa Kemal Atatürk’ten Mahmut Necmeddin Deliorman’a, Ahmet Gültekin Arda ve Çetin İsbaha’dan İvan Manolov ve Sabahattin Ali’ye kadar dönemin farklı isimleri de Kaskatı’nın hayatıyla kesişen yönleriyle çalışmada yer buluyor.
Son yolculuğu yine sınırdan geçti
Arif Necip Kaskatı’nın naaşı, şehit edilmesinden 21 gün sonra, 1 Temmuz 1950’de Türkiye’ye teslim edildi. Kitapta aktarılan bilgilere göre ertesi gün Edirne’de düzenlenen cenaze törenine yaklaşık 10 bin kişi katıldı.
Önce Edirne Asri Mezarlığı’na defnedilen Kaskatı’nın naaşı daha sonra Karaağaç Jandarma Şehitliği’ne nakledildi.
Bugün mezar taşında şu ifade yer alıyor:
“A. Necip Kaskatı – Em. Müfettişliği Memuru – Razgradlı”
Öğretmenliği, gazeteciliği, Bulgaristan Türkleri için yürüttüğü çalışmalar ve Milli Emniyet Hizmeti’ndeki 19 yıllık göreviyle Kaskatı’nın uzun yıllar gölgede kalan hayatı, Atakan Kırkar’ın çalışmasıyla bir araya getirilen belge ve kaynaklar üzerinden yeniden okunuyor.
“Razgradlı Şehit Arif Necip Kaskatı”, Himalaya Yayınları etiketiyle yayımlandı.
https://www.himalayakitap.com/product-page/razgradl%C4%B1-%C5%9Fehit-arif-necip-kaskat%C4%B1
